Historia PIKW sięga początku lat 90. i związana jest z napływem zachodniego know how, doradców, projektów i środków przeznaczonych na ich realizację w ramach przedakcesyjnej pomocy Unii Europejskiej.

W 1994 r. Tadeusz Barłowski, Tadeusz Kościński, Maria Rzepnikowska i Richard Szymanski założyli Providium Banking SA – spółkę prowadzącą działania edukacyjne, publicystyczne, doradcze oraz wdrożeniowe w zakresie rachunkowości, finansów i informatyki, głównie dla sektora bankowego.

W 1995 r. do celów organizacji dołączono przygotowywanie i stałe doskonalenie kadr do profesjonalnego wykonywania audytu wewnętrznego.

W styczniu 1999 roku Spółka przeprofilowała swoją działalność i stała się pierwszą w Polsce specjalistyczną organizacją do spraw audytu wewnętrznego, systemów kontroli wewnętrznej, governance, procesów zarządzania ryzykiem oraz kształcenia audytorów wewnętrznych zatrudnionych we wszystkich jednostkach gospodarki i administracji państwowej. Wzorem zachodnich organizacji tego typu przyjęła nazwę: Polski Instytut Kontroli Wewnętrznej, pod którą działa do dzisiaj.

W oparciu o środki własne i we współpracy z ośrodkami unijnymi PIKW szkolił, organizował podyplomowe studia, publikował, doradzał i organizował tematyczne konferencje.

W czerwcu 2001 roku z inicjatywy Aleksego Wołoszyna – naczelnika Wydziału Kontroli i Analiz Urzędu Miejskiego w Gorzowie Wielkopolskim powstał pierwszy w Polsce Oddział PIKW, którego działania skierowane były głównie do administracji publicznej. Gorzowski oddział zainaugurował swoją działalność konferencją na temat "Funkcjonowania kontroli wewnętrznej w samorządowych jednostkach organizacyjnych w świetle wymogów ustawy o finansach publicznych".

Rozrastający się Polski Instytut Kontroli Wewnętrznej dołączył do swoich działań nowy cel: doskonalenie umiejętności wykrywania i przeciwdziałania oszustwom i korupcji w trakcie wykonywania zadań kontrolnych W tym celu nawiązywał współpracę z polskimi i międzynarodowymi organizacjami działającymi w tym obszarze. Liczba partnerów biznesowych PIKW z zakresu antyfraud z każdym rokiem się zwiększa.

Szczególna misja i ambitne cele implikowały konieczność podjęcia działań na rzecz konsolidacji środowiska działającego w obszarze zadań PIKW. Podejmowano więc współpracę, zapraszano do udziału w konferencjach, warsztatach i Kongresie przedstawicieli władz, agend i agencji rządowych takich jak NIK, organizacji i stowarzyszeń takich jak KIBR, ACFE, przedstawicieli polskich i zagranicznych korporacji i banków. Instytut pomagał międzynarodowym organizacjom, m.in. IIA, ACFE i TheIIC w zakładaniu polskich oddziałów.

We wrześniu 2002 roku po raz pierwszy zorganizowano w Krakowie Międzynarodowy Kongres Kontroli i Audytu Wewnętrznego. W listopadzie Gorzowski Oddział zaprosił na swoją kolejną konferencję, tym razem o tematyce: "Planowanie, prowadzenie, dokumentowanie i wykorzystywanie wyników kontroli oraz ustalanie procedur kontrolnych w samorządowych jednostkach organizacyjnych".

Drugi Kongres, dzięki finansowemu wsparciu z programu unijnego stał się przedsięwzięciem „non for profit”. Organizując Kongres, co roku Spółka pozyskuje najwybitniejszych specjalistów, nietuzinkowych partnerów i patronów przedsięwzięcia z kraju i zagranicy.

Polski Instytut Kontroli Wewnętrznej od początku swego istnienia wspierał i nadal wspiera każdą organizację, zarówno sektora gospodarczego jak i administracji publicznej, potrzebującą doradztwa w zakresie audytu wewnętrznego, systemów kontroli wewnętrznej, governance, procesów zarządzania ryzykiem czy wykrywania i przeciwdziałania oszustwom i korupcji w organizacji.

Jednak nadrzędna misją PIKW pozostaje jednoczenie środowiska i praca na jego rzecz.